هنر مدرسه

آموزش هنر را در مدارس جدی بگیریم
نویسنده : احمد رضا اعتمادی - ساعت ۱:٤۱ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٩ مهر ،۱۳۸۸
 

آموزش هنر را در مدارس جدی بگیریم
گفت وگو با رضا تبریزی، نویسنده کتاب های آموزش هنر

رضا تبریزی (وحید) متولد سال 51 است و امسال نوزدهمین سال فعالیت خود را در مدارس پی می گیرد. مجموعه کتاب های «زیبا بنویسیم» که مشتمل بر 13 جلد است هفت هشت سالی است در برخی از مدارس تهران و شهرستان ها به عنوان اثری کمک آموزشی به یاری دانش آموزان و آموزگاران آمده است. او این روزها مجموعه کتاب های تازه ای را تالیف کرده و به دست چاپ سپرده است که «کتاب هنر دبستان» نام دارد. در این کتاب که بزودی روانه بازار خواهد شد با تکنیک ها و مهارت های ساده در خلق یک اثر هنری ساده آشنا می شویم. فعالیت هایی که با ابزار ساده و در همان کلاس درس می توان انجامش داد.بد نیست اشاره کنیم که تبریزی فعالیت های تحقیقی و تالیفی در خارج از کشور داشته و کارشناس ارشد آموزش هنر است. او درسال 72 دوره ممتاز انجمن خوشنویسان ایران را گذرانده و در سال 84 نیز روش نوین 4 خطی را برای کلاس اول دبستان ابداع کرده است.
    
    آقای تبریزی، با توجه به تجربه چندین ساله در حوزه آموزش هنر، لطفاً قبل از هر پرسشی بفرمایید، در حال حاضر آموزش هنر در مدارس چه وضعیتی دارد؟
    با توجه به برنامه درسی هنر که از طرف آموزش و پرورش مشخص شده است برای کلاسهای اول و دوم 2 ساعت در هفته و سه تا پنجم هم یک ساعت در هفته است. در واقع عملاً کلاس هنر به عنوان یک کلاس رسمی تعریف نشده، چون نیرویی به عنوان معلم هنر تعریف نشده است.
    
    
    واقعاً نیروی آموزش هنر در هیچ مقطعی نداریم؟
    نه، ما کتابی با این مضمون نداریم. ما فقط 2کتاب داریم که به اسم «راهنمای درس هنر» معرفی شده و در این 2 کتاب مطالبی فهرست وار برای مدرسین اشاره شده است. می شود گفت یک سری مسائل درسی را تعریف کرده و معلمی که تاکنون کار هنری نکرده و با آنها ناآشناست نمی تواند مجری آن کارها باشد. به تعبیر دیگر طرح درسی برای این منظور وجود ندارد و بیشتر به عنوان مطالب پیشنهادی است. معمولاً از معلم ها و آموزگارهای دوره دبستان و حتی معلمین غیرمرتبط دوره راهنمایی استفاده می شود که عموماً در هفته ساعات خالی دارند.
    
    
    با این حساب از دو دهه پیش تا به حال در این بخش شاهد رشد و رونقی نبوده ایم؟
    نه، به آن معنا شاهد رشد و توسعه ای نبوده ایم. تنها کاری که انجام شد دو کتاب است که به عنوان راهنمای تدریس هنر معرفی شده است.
    
    
    حالابا در نظر گرفتن شناخت و تخصص شما در این سال ها، به اعتقاد شما چه کار می توان کرد که به مقوله هنر بها داده شود و درس هنر جدی گرفته شود. به هر حال بینش هنری آدم های نسل فردا از همین کلاس های درس و مدرسه پایه گذاری می شود؟
    در این موضوع باید به چند نکته اشاره کنم که بسیار با اهمیت است. اول اینکه برخلاف چیزی که در اذهان عمومی هست، درس هنر پرورش یک سری دانش آموز نیست که می خواهند یک سری رشته های هنری را به صورت تخصصی یاد بگیرند. اما امروزه در دنیا به این شکل تعریف شده که آموزش هنر یعنی از مجموعه مهارت ها شامل چسباندن، قیچی کردن، تاکردن، نقاشی کردن و غیره مجموعه تجربیاتی است که دروس و مهارت های زندگی را به بچه ها یاد می دهد. مهمترین مسئله آموزش هنر در کشورهای پیشرفته این است که هنر را به عنوان یک پیش نیاز برای درس های اصلی می دانند. یعنی می آیند هنر را در خدمت آموزش ریاضی و علوم و جغرافیا و ... به کار می برند و از این طریق برای دانش آموزان دوره ابتدایی یک محیط شاد ایجاد می کنند که بچه ها با استفاده از تفریح به دروس دیگر خود بپردازند. در ایران عکس این مسئله را می توان دید. درواقع ما در ایران سیستم آموزش نتیجه گرایی داریم. یعنی دانش آموزان را سر کلاس می بریم، کتاب هایی را به او می دهیم و می گوییم با توجه به امتحاناتی که از شما گرفته می شود نمراتی به شما داده می شود که وارد سال آینده تحصیلی شوید. در این خصوص مهمترین مشکلی که داریم این است که خانواده ها هم درگیر همین نتیجه گرایی شده اند و یاد نگرفتن امور هنری ما را به این جا می رساند که بدانیم بچه های نسل جدید فاقد کوچکترین اطلاعات و آموزش لازم در ارتباط با مهارت های فردی و اجتماعی خود هستند.
    
    
    با این حساب درس هنر اهمیت زیادی پیدا می کند ...
    بله، درس هنر اهمیت ریشه ای دارد. باید تاکید کنم که در آموزش هنر یکی از مهمترین مسائل «خلاقیت» است. به نظر می رسد در درس هنر و برنامه موجود در مدارس خلاقیت قابل بررسی و پیگیری نیست. در واقع با تک بعدی بودن کلاس ها فقط معلم است که در فرآیند آموزش شرکت می کند. البته بحث هایی مثل دانش آموز محوری هم مطرح شده اما می بینیم باز هم گوینده مطلق معلم است.
    خب، ابزار این آموزش موثر و صحیح که شما به آن اشاره می کنید، چیست و از کجا به دست می آید؟ همانطور که می دانید کتاب هنر در مدارس ابتدایی وجود ندارد.
    بله، کتاب درس هنر نداریم، کتاب کمک آموزشی هم نبوده است. البته ما در این زمینه برنامه هایی را آغاز کرده ایم که یکی از آنها «کتاب هنر دبستان» است. قبل از این هم کتاب زیبا بنویسیم را در حوزه آموزش خط تحریری ارائه کرده ایم. در کتاب آموزشی هنر دوره دبستان مباحثی مثل دست ورزی که شامل همان کار دستی و تکنیک های نقاشی است. بچه ها به صورت سرگرمی یاد بگیرند. درواقع در هر پایه تحصیلی 20 پروژه تعریف کرده ایم که برای معلم و از طریق تصاویر آن کتاب قابل برداشت باشد. یکی از معضلات موجود در آموزش هنر این است که معلم های ما هیچ گونه دوره ای را برای آموزش هنر نگذرانیده اند.
    
    
    یعنی تخصصی در این امر ندارند؟
    نه تنها متخصص نیستند، بلکه اساساً با این مقوله آشنایی ندارند و همیشه در همان قالب های تکراری، بی روح و نتیجه گرا پیش رفته اند.
    
    
    برای آنکه ما آموزش هنر را در سطح جامعه نهادینه کنیم ـ که در اینجا از کلاس های دوره ابتدایی آغاز می شود ـ چگونه می توان به وضعیت ایده ال رسید؟ ما باید به آموزش نیروها اکتفا کنیم یا به امکانات کمک آموزشی مثل همین کتابی که اشاره کردید بپردازیم و از آنها بهره برداری کنیم.
    بزرگترین مشکل ما همان چیزی است که قبلاً اشاره کردم. مشکل عمده ما این است که در سیستم آموزشی ما هنر جایی ندارد. حالااگر به مسئولان امر بگوییم اشاره خواهند کرد که کلاس هنر را تعریف کرده ایم، اما وقتی به مدارس مراجعه کنیم می بینیم که ساعت فوق برنامه ای به اسم هنر وجود دارد و هنر به عنوان درس اصلی در هیچ مدرسه ای وجود ندارد. حال آن که درس هنر باید به عنوان یک درس اصلی و به خصوص در دوره ابتدایی شناخته شود و از نیروهای متخصص و علاقه مند استفاده کرد. در این کلاس ها ما بیشترین انرژی مان را صرف ایجاد شوق و انگیزه تجربه کردن برای بچه ها می کنیم.
    
    
    آیا شما در خصوص تاثیر کتاب های قبلی مثل زیبا بنویسیم سنجشی انجام داده اید؟
    مجموعه ای که ذکر شد شامل 13 جلد است که 10 جلد برای دوره ابتدایی و 3 جلد برای دوره راهنمایی ارائه شده است. این کتاب ها از 7 سال در مدارس استفاده می شود . در پاسخ به سوال شما باید بگویم از 7 سال پیش که این کتاب را شروع کردم و در این سال ها دیده ام که خیلی از مدارس این کتاب را مدنظر قرار داده اند و براساس آمار ناشر و خانه کتاب هر ساله بیش از 150 هزار نسخه از این کتاب ها در مدارس مختلف توزیع شده و طبیعتاً مخاطب خاصی پیدا شده است. بررسی های ما نشان می دهد که استقبال از این روش جدید سال به سال زیادتر شده است. البته من این روش را کامل نمی بینم اما فکر می کنم بچه های دبستانی را به مقوله آموزش زیبانویسی علاقه مند کرده است. ما با گروه های مختلف جلساتی داشتیم اما آنها قبول نکرده اند که آموزش هنر را به صورت مکتوب داشته باشیم اما خوشبختانه از چند ماه قبل این طرح را اجرا کرده ایم و امیدوار هستیم که در کلاس های درس یک معلم نه به عنوان اینکه یک محصول هنری می خواهد در آخر وقت کلاس خود داشته باشد بلکه به عنوان فرصتی کوتاه برای ایجاد یک فضای شاد و مفرح با استفاده از تجریبات هنری و مهارت های زندگی و دروس جدید به آن نگاه کند.
    این اتفاق می تواند ثمرات زیادی در کلاس های درس داشته باشد که از آن جمله به همفکری، کارگروهی، تنوع در فعالیت هنری و ... می توان اشاره کرد. شما می توانید ببینید که بسیاری از کارهای عملی و هنری بچه ها که قرار است سرکلاس انجام شود به کار در منزل محول می شود و در این رویکرد پدر و مادرها به جای بچه ها دست به انجام تکالیف هنری آنها می زنند. مثل روزنامه دیواری ها که آدم های مختلف بیرون از مدرسه آنها انجام داده اند.
    
    
    این کتاب آموزش هنر دبستان که اشاره کردید، آیا منتشر شده است؟
    در دست انتشار است و همین روزها آماده می شود.