آشنایی با هنرهای سنتی ایران

تذهـیب

 

نویسنده: مرتضی پاشاپور

 

پیشینه تذهیب

ایرانیان از زمانهای بسیار دور ، به جانوران و گیاهان توجه داشته و نقش های بسیاری از آنها را در آثار خود به کار برده اند، آنچنانکه این نقوش بر مبنای تفکرات و برداشتهای آیینی شکل گرفته است و بسیاری از این نقوش به نمادی از اعتقادات آنها بدل شده است و با گذشت زمان شاهد بروز تغییر و تحول در این نقوش هستیم.

 ویژگی های نقوش در آثار تمدن های اولیه
1- کاربردنقوش گیاهی نسبت به نقوش انسانی و حیوانی محدود تر است .
2- نقوش گیاهی در وسط متن و فضای اصلی آثار کمتر به کار رفته است و بیشترین کاربرد را در امر حواشی و نوارهای تزئینی دارد.
3- روش استفاده، به صورت تکرار و قرینه سازی است.
4-
در نقوش گیاهی تنوع دیده نمی شود.
5-
اجرای نقوش گیاهی دارای نظم خاصی است که از شکل ساده نیز برخوردار است .
6-
نقوش ساده هندسی ، اززندگی کشاورزی و دامپروری مانند : زمین ، کوه ، آب و ... تاثیر پذیرفته است.

ویژگی های عمده نقوش دوره هخامنشی
1- استفاده از نقوش انسانی،حیوانی، گیاهی
2-
تقسیم بندی قاب و طراحی حاشیه و متن
3-
نقوش گیاهی رایج شاملدرخت سرو، گل 12 پر و گل نیلوفر آبی است .
4- استفاده از شیوه های انتقال، قرینه سازی انعکاسی در تکثیر نقوش
5-
محدود بودننقوش گیاهی
6-
ظرافت و دقت در اجرای اثر

هنر اشکانی

هنر اشکانی تحت تاثیر هنر یونان بوده است. از این دوره بیشترین آثار بدست آمده شامل نقاشی دیواری، حجاری و گچبری هایی از نقوش هندسی ، گیاهی و انسانی است . نقوش هندسی و گیاهی بیشتر جنبه تزئینی دارد و با شیوه ی تکرار یا قرینه انعکاسی اجرا شده است .

ویژگی های نقوش گیاهی در دوره ساسانی
1- نقوش گیاهی پر کننده فضاهای خالی و میانی انسانی و حیوانی است .
2- تنوع اندکی در نقوشگیاهی دیده می شود .
3-
 از نقوش گیاهی در حواشی طرحها استفاده می شود .
4- شیوه تکرار و قرینه سازی در نقوش گیاهی کاربرد دارد.
5- نقوش گیاهی قوس دار و دورانی، کاربرد دارد.

ویژگی های نقوش و طرح های دوره اسلامی از ابتدا تا پایان دوره سلجوقی ( قرن هشتم  هجری)

1- کاربرد وسیع طراحی خطوط کوفی متنوع و ترکیب خط کوفی با نقوش اسلیمی و طراحی خطوط متنوع کوفی بر اساس نقش مایه های اسلیمی

2- پیچیدگی طرحها و تزئین فضاهای خالی نقوش اسلیمی با نقوش هندسی

3- ابتکار در ترکیب نقوش و کاربرد متنوع آنها در زمینه های قاب ، ستاره، چلیپا ، حاشیه پهن و به کار گیری نقوش در اشکال دایره ای

4- ترکیب خط ، نقوش انسانی، حیوانی، اسلیمی و هندسی با یکدیگر در تزئین آثار و اشیای کاربردی

5- تاثیر مضامین ادبی و مفاهیم مذهبی در تزیین آثار

6- کاربرد نقوش اسلیمی با قوس های کوتاه و فشرده

*  در دوران سلجوقیان شیوه جدیدی در تزئین و تذهیب آغاز شد که تا روزگاران بعدی دوام یافت و بنیان این شیوه بر آن بود که : (( سطر های نوشته شده را با خط های دقیق و سنجیده خط کشی کنند و بخش های بیرون از خط کشی را با نقش های گیاهی ( شاخ و برگ ) پر کنند )) (زکی ، 1377 ، ص 69)

ویژگیهای طراحی نقوش در دوره ایلخانان و تیموریان
1- استفاده از نقوش گیاهی ( ختایی )، ابر چینی، نقوش حیوانی عجیب مانند اژدها و سیمرغ در طراحی نقوش
 2- تقسیم زمینه کار به حاشیه و متن و طراحی داخل متن بالچک و ترنج ( شمسه )
3-
استفاده از نقوش اسلیمی و ختایی در فضاهای میانی نقوش هندسی
4-
جدا شدن نقوش از خط و یافتن استقلال و هویت خاص خود
5-
ایجاد نظم و بر قراری اصول دقیق در طراحی اسلیمی و ختایی
6-
طراحی ساقه های اسلیمی با قوسهای بلند
7-
کاربرد نقوش اسلیمی و ختایی در کتاب آرایی

* (( تذهیب گران عصر مغول از رنگهای طلایی ، آبی ، سرخ ، سبز ، نارنجی استفاده می کردند و آبی سیر را به عنوان زمینه ای که رنگ های دیگر آن را فرا می گیرد انتخاب می کردند )) ( زکی ، 1377 ، ص 69)

 

ویژگی های نقوش سنتی در دوره صفویه
1-
بزرگی قوسهای اسلیمی و ختایی در عین ظرافت و رعایت تناسبات و کاسته شدن از فشردگی قوس ها
2-
ترکیب اسلیمی و

/ 2 نظر / 205 بازدید
حمید.

سلام جناب اعتمادی..باتشکر از حرکت زیبایتان در مسیر اعتلای هنر.. کاشکی از گره اموزشی هنر شهرستان نیز نامی میبردید.. رویین تن....

با سلام مطالبتون خیلی عالی بود باتشکر[گل]